Od Gnomonu przez SALTa

do gwiazd

Kamień graniczny z Mezopotamii z około 1100 r. p.Ch. (obecnie w British Museum). W środkowym pasie wyryte zostały Lew i Skorpion. O ich niebieskim charakterze świadczy obecność u szczytu kamienia wyobrażeń Wenus, Księżyca oraz Słońca. (Gingerich O., Sky and Telescope, marzec 1984, s. 219)

Pokrywa sarkofagu Zotera z El-Kurne z II w. Obraz przedstawia egipską boginię nieba Nut w otoczeniu 12 znaków zodiaku. (Gurshtein, A., Sky and Telescope 1995)

Północna półkula nieba w wyobrażeniu kartografa Carela Allarda z około 1700 r. Ukazane są tutaj głównie gwiazdozbiory klasyczne. Wyjątkami są jedynie Rzeka Jordan i Rzeka Tygrys. Rzeka Jordan obejmuje sobą częściowo Wielką Niedźwiedzicę i zajmuje miejsce obecnych

gwiazdozbiorów Psów Gończych,

Małego Lwa oraz Rysia, wpro-

wadzonych na niebo w XVII w.

przez polskiego astronoma

Heweliusza. Rzeka Tygrys

natomiast 'płynie' pomiędzy

Łabędziem a Orłem. Obecnie

w jej miejscu znajdują

się Lisek i Tarcza, również

wymyślone przez Heweliusza.

(Cornelius. G., Czytanie Nieba,

1999, s. 36)

Gnomon = patyk, kij..

Pierwsze obeliski: 6000 -5000 BC, w Egipcie na cześć boga Słońca Ra.

(Podział doby na 24 godziny)

Gnomon dalej w użyciu...

Stonehenge 3-4 tysiąclecie p.n.e

Astrolabium – opisywane przez

Ptolemeusza w II w.n.e

Kwadrant Tycho Brahe (1546-1601)

Rok 1731 – wynalezienie sekstansu – John Hadley

Rok 1608 Hans Lippershey wynajduje lunetę (refraktor)

Rok 1609 Galileusz udoskonala przyżąd Lippershey'a i wykorzystuje

do obserwacji astronomicznych.

Wielki (46 m) teleskop Jana Heweliusza (1611-1697)

Powietrzna luneta Christiaana Huygensa (1629-1693)

TELESKOP ZWIERCIADLANY NEWTONA 1668 r.

Teleskop zwierciadlany Herschel'a o średnicy 122 cm (i 12 m długości)

wybudowany 1789r.

Refraktor Yerksa o 101.6 cm średnicy (wybudowany w 1897r)

- najwiekszy soczewkowy instrument na świecie.

Masa obiektywu 230kg, masa telskopu 27 ton, ruchoma podłoga, szczególne załugi dla spektroskopii, pomiar mass

i odleglości do wielu gwiazd, odkrycie pola magnetycznego Galaktyki i jej ramion spiralnych.

Rok 1908 “Sześćdziesiątka z Mt. Wilson” 152.4 cm (60 cali)

-Waga zwierciadła głównego 900kg, grubość ponad 20cm.

-Wyznaczenie odległości Słońca do centrum Drogi Mlecznej

Rok 1917r, teleskop Hookera 254cm (100 cali)

Grubość lustra 32cm, waga 4.1t, masa ruchomych części 90t

Przy pomocytego teleskopu Edwin Hubble dowiódł rozszeżania się Wszechświata.

5-m teleskop Hale'a na Mt. Palomar 1947r

Ciężar zwierciadła 14t, łączna waga ruchomych

części 500t.

Bariera technologiczna!

Rok 1976, 6-m Bolszoj Tieleskop Azimutalnyj (BTA) Zielenczukskaja, Kaukaz.

Ciężar lustra 42t. Łączna masa ruchomych części 840t.

Wraz z powstaniem ogromnych teleskopów pojawiły się nowe techniczne i fizyczne problemy do pokonania. Aby wykorzystać w pełni możliwości tych teleskopów, oprócz zminimalizowania wad optycznych potrzeba również uporać się z niekorzystnym wpływem atmosfery.

Optyka adaptywna

Inteferometria Plamkowa

Efekt działania optyki adaptywnej na 5-m teleskopie w Palomar Obs.

Teleskopy nowej generacji Keck I i Keck II ~10 m

Waga lustra około 15 ton,

waga ruchomych części teleskopu 270t

Największy na świecie (w 10% polski) teleskop SALT ~10.5m

Waga ruchomych części zaledwie 83t !!

Lustro złożone z 91 segmentów w krztałcie szsciokąta foremnego

o boku 1 m.

Jeden stopień swobody, stała odległość zenitalna 37 stopni.

Sledzenie obiektu za pomocą układu optycznego zawieszonego 12m nad zwierciadłem

Pierwsze światło

VLT – Bardzo Duży Teleskop - 4 olbrzymy po 8.2m każdy.

Jednoczęściowe zwierciadło o grubości 17cm! i wadze 23.5t

OWL -Przytłaczająco wielki teleskop 100m!!

Teleskopy kosmiczne, radioteleskopy, ale to już inna historia..

HST

Integral

Spitzer

TPF

Arecibo

Filmy 1,2,3,4

Film

Film “sim”

Artur Rutkowski

2005-09-13T21:33:20