w ang. wiki jest dobry schemat dla Cyg X-1, ale:
- skad brac takie mapki nieba?
******************************************8

GX 339-4

położenie: RA 17h 02m 49.50s  Dec -48o 47' 23.00"
gwiazdozbiór: 
odległość: około 15 000 lat św.
okres orbitalny: 1.7557 pm 0.0004 dnia
wielkość gwiazdowa:
wiek:
składnik pierwotny - własności
rodzaj: czarna dziura
masa:
jasność:
składnik wtórny - własności
typ widmowy: 
masa:
promień:
grawitacja powierzchniowa:
temperatura;
jasność:
inne nazwy: V821 Ara 


Źródło to zostało odkryte w roku 1972 przez satelitę OSO 7 (Markert i in. 1973). Należy 
do klasy rentgenowskich 
układów podwójnych, podklasy małomasywnych układów rentgenowskich, zawiera gwiazdę klasy 
podolbrzyma typu K oraz czarnę dziurę o masie ocenianej na 6 mas Słońca (Hynes i in. 2003). 
Należy też do klasy mikrokwazarów, ponieważ posiada dżet (Corbel i in. 2000). Okres 
orbitalny układu wynosi 1.7557 pm 0.0004 dnia (Hynes i in. 2003).
Ostatnie wyniki oparte o analizę kształtu linii emisyjnej żelaza sugerują, że czarna dziura 
w tym układzie rotuje bardzo szybko (parameter a = 0.93 pm 0.01; Miller i in. 2008).

Znajduje się w zgrubieniu centralnym Galaktyki, odległość do żródła jest oceniana na nieco 
ponad 7 kpc (Zdziarski i in. 2004).

Źródło należy do klasy źródeł rentgenowskich przejściowych, to znaczy jest silnie zmienne, 
ma okresy zwiększonej aktywności trwające 
kilkadziesiat - kilkaset dni i kilkusetdniowe okresy, kiedy jest bardzo słabe. 
Od 1987 do 2004 roku przeszło około 15 epizodów wzmożonej aktywności (Zdziarski i in. 2004).
W czasie swojej ewolucji przechodzi przez wszystkie typowe stany jasnościowe 
charakterystyczne 
czarnych dziur, od stanu miękkiego/wysokiego przez stan twardy/niski do stanu quiescence 
(cichego ???). Gdy źródło jest jasne, jest też bardzo silnie zmienne w krótkich skalach 
czasowych (nawet do milisekund; np. Gandhi i in. 2008), a rozbłyskom rentgenowskim towarzszą
rozbłyski optyczne.
 
1999 - off state (astro-ph/0001158] The Off State of GX 339-4)
2002 - outburst ([astro-ph/0208130] GX 339-4: back to life)

Przepływ masy w tym układzie jest spowodowany przez ekspansję gwiazdy-towarzysza wywołaną 
przesuwaniem się na zewnątrz gwiazdy otoczki, w której spala się wodór (Munoz-darias
i in. 2008), a gwiazda ta wypełnia swoją powierzchnię Roche'a.

Bibliografia:

1. J. Miller i in. 2008, ApJ, 679, L113
2. Markert i in. 1973
2. Zdziarski i in. 2004, MNRAS, 351, 791
4. Hynes i in. 2003
5. Gandi P. i in., 2008, arXiv0807.1529
6. Corbel S. i in. 2000, A&A, 359, 251
7. Munoz-darias T., 2008, arXiv:0801.3268v1


Obrazek z widmem z Chandy jest na stronie:

chandra.harvard.edu/photo/2003/bhspin/more.html